Van Spinoza tot het kwantumbewustzijn. - "Deus sive Natura". Het denken van Spinoza als voorloper van de huidige unitaire visie op de kosmos. Het moderne panpsychisme. #951092

Al eeuwenlang stelt de mensheid zich vragen over het mysterie van het bewustzijn en de relatie tussen geest en materie. Sommigen hebben antwoorden gezocht in de diepten van de religie, anderen in de abstractie van de filosofie, weer anderen in de steeds verfijndere instrumenten van de wetenschap. Maar er is een idee dat door de eeuwen heen terugkomt en periodiek met hernieuwde kracht lijkt op te duiken: de mogelijkheid dat het bewustzijn, of in ieder geval een primitieve vorm van ervaring, een fundamentele en alomtegenwoordige eigenschap van het universum is. Dit oeroude idee komt krachtig terug in het debat dat momenteel wordt gevoerd door neurowetenschappers en filosofen van het bewustzijn. Dit debat, dat is ontstaan in het kielzog van de nieuwe kwantumfysica, heeft zich met een zodanige kracht ontwikkeld dat het ook de aandacht van het grote publiek heeft getrokken.
Het spinozistische concept "Deus sive Natura" is een van de krachtigste en meest radicale formuleringen van deze visie: alles wat bestaat is een uitdrukking van één enkele goddelijke-natuurlijke substantie, en wat wij "geest" of "bewustzijn" noemen is geen zeldzaam toeval, maar de structuur zelf van het zijn. In dit perspectief zijn de sterrenhemel, de hartslag van een cel, de beweging van subatomaire deeltjes en de intuïtie van een dichter geen afzonderlijke verschijnselen, maar manifestaties van een vitaal en bewust continuüm.
Dit boek neemt ons mee op een reis van het archaïsche denken naar het hedendaagse wetenschappelijke debat, langs het denken van oude filosofen, middeleeuwse mystici, moderne idealisten en theoretici van de kwantumgeest. Het doel is om het denken van Spinoza   buiten de  historische dimensie te herzien en een reflectie op gang te brengen  over de implicaties ervan voor de toekomst van de kennis. Deze verkenning zal zich niet beperken tot een beschrijving, maar zal trachten een dialoog tot stand te brengen tussen verschillende tradities en disciplines: filosofie, natuurkunde, neurowetenschappen en ethiek.
De vraag die de vertelling begeleidt  is eenvoudig en tegelijkertijd duizelingwekkend: wat als bewustzijn geen laat product van de evolutie is, maar een oorspronkelijke eigenschap van de werkelijkheid zelf? Als dat waar zou zijn, zou elk fragment van het universum – van steen tot gedachte – deel uitmaken van hetzelfde mysterieuze bewustzijn. Een bewustzijn dat ons niet alleen verbindt met andere mensen, maar met de hele kosmos.
In de loop van de hoofdstukken illustreert het boek hoe dit idee is ontstaan, is veranderd, is bekritiseerd en vandaag de dag nog steeds  door wetenschappers en filosofen wordt herhaald. Het gaat er niet om een dogma te analyseren, maar om een ruimte voor reflectie te openen die de barrières tussen disciplines en wereldbeelden kan overwinnen. Want misschien betekent het begrijpen van het bewustzijn dat we het hele weefsel van de werkelijkheid moeten heroverwegen – en misschien betekent het uiteindelijk dat we onszelf moeten heroverwegen.