Od Spinozy do świadomości kwantowej. - „Deus sive Natura”. Myśl Spinozy jako prekursor obecnego jednolitego spojrzenia na kosmos. Współczesny panpsychizm. #949686

Od wieków ludzkość zastanawia się nad tajemnicą świadomości i relacją między umysłem a materią. Niektórzy szukali odpowiedzi w głębi religii, inni w abstrakcji filozofii, a jeszcze inni w coraz bardziej wyrafinowanych narzędziach nauki. Istnieje jednak idea, która przetrwała wieki i wydaje się powracać okresowo z nową siłą: możliwość, że świadomość, a przynajmniej jej prymitywna forma, jest fundamentalną i wszechobecną właściwością wszechświata. Ta pierwotna idea powraca z impetem w debacie, która obecnie angażuje neurobiologów i filozofów świadomości. Debata ta, zapoczątkowana przez nową fizykę kwantową, rozwinęła się z taką siłą, że zainteresowała również szeroką publiczność.
Koncepcja Spinozy „Deus sive Natura” stanowi jedną z najsilniejszych i najbardziej radykalnych formuł tej wizji: wszystko, co istnieje, jest wyrazem jednej boskiej-naturalnej substancji, a to, co nazywamy „duchem” lub „świadomością”, nie jest rzadkim przypadkiem, ale samą tkanką bytu. W tej perspektywie rozgwieżdżone niebo, bicie komórki, ruch cząstek subatomowych i intuicja poety nie są oddzielnymi zjawiskami, ale przejawami żywego i świadomego kontinuum.
Książka ta podejmuje podróż od archaicznej myśli do współczesnej debaty naukowej, przechodząc przez myśli starożytnych filozofów, średniowiecznych mistyków, współczesnych idealistów i teoretyków umysłu kwantowego. Celem jest ponowne przeanalizowanie myśli Spinozy   poza  wymiarem historycznym, rozpoczynając refleksję  nad jej implikacjami dla przyszłości wiedzy. Ta eksploracja nie ograniczy się do opisu, ale będzie próbą nawiązania dialogu między różnymi tradycjami i dyscyplinami: filozofią, fizyką, neuronauką i etyką.
Pytanie towarzyszące narracji  jest proste, a jednocześnie zawrotne: a co, jeśli świadomość nie jest późnym produktem ewolucji, ale pierwotną właściwością samej rzeczywistości? Gdyby to była prawda, każdy fragment wszechświata – od kamienia po myśl – uczestniczyłby w tej samej, tajemniczej świadomości. Świadomości, która łączy nas nie tylko z innymi ludźmi, ale z całym kosmosem.
W kolejnych rozdziałach książka ilustruje, jak ta idea powstała, przekształciła się, została skrytykowana i nadal jest  podnoszona przez naukowców i filozofów. Nie chodzi tu o analizę dogmatu, ale o otwarcie przestrzeni refleksji zdolnej do pokonania barier między dyscyplinami i wizjami świata. Być może bowiem zrozumienie świadomości oznacza przemyślenie całej struktury rzeczywistości – a ostatecznie może oznaczać przemyślenie samych siebie.